? vormwerkplaats · kwatrijn

Kwatrijnkwartier

vier regels, één klank die terugkeert — en de derde regel haalt adem.

Aanloop Inspiratie Drukschrijven Pauze Revisie Polijsten Performance
Over het kwatrijn

Het kwatrijn is de kleinste kamer met een volwaardige architectuur: vier regels. De beroemdste bewoner is het Perzische of oosterse kwatrijn (robaʻi, meervoud rubaʻiyat), de vorm van Omar Khayyam: rijmschema a-a-b-a. De eerste twee regels zetten de klank, de derde regel wijkt af — een ademhaling, een aarzeling — en de vierde keert met kracht terug naar de klank. Die terugkeer geeft het kwatrijn zijn klap.

De nacht schuift aan, de lampen gaan al uit, de dag verlaat de kamer als een bruid. Wat blijft er over van wat wij vandaag besloten? Slechts een kier, een raam, geluid.

demonstratiefragment

Er zijn drie westerse broers: het gekruiste kwatrijn (a-b-a-b), het omarmende (a-b-b-a) en het gepaarde (a-a-b-b). Alle drie kun je hier kiezen. Het Perzische kwatrijn is van oudsher een zelfstandig gedicht: compleet in vier regels. Maar kwatrijnen laten zich ook rijgen: als reeks vormen ze een snoer waarin elk kwatrijn op eigen benen staat — voeg gerust kwatrijnen toe.

Metrisch is het Nederlandse kwatrijn vaak in vijfvoetige jamben gezet (zo'n tien lettergrepen), maar dat is gewoonte, geen wet. De teller telt mee; jij beslist.

Verwant en verderop in het museum: wie het kwatrijn combineert met een rijmend distichon, maakt een snelsonnet — daarvoor is de Snelsonnetsauna ingericht.