Over de beau présent — Oulipo's hoffelijke gift
Een beau présent — letterlijk: mooi geschenk — is een Oulipo-techniek waarbij een gedicht geschreven wordt uitsluitend met de letters die voorkomen in een gekozen naam of woord. Schrijf een gedicht voor Maria, dan mag je alleen de letters M, A, R en I gebruiken. De beperking is het cadeautje: de naam van de ontvanger bepaalt wat er gezegd mag worden.
Oulipo (Ouvroir de Littérature Potentielle) is een Franse literaire werkgroep die in 1960 werd opgericht door schrijvers en wiskundigen met de overtuiging dat beperkingen creativiteit vrijmaken in plaats van beknotten. Georges Perec, Jacques Roubaud en François Le Lionnais ontwikkelden de beau présent tot een rijke traditie van opdrachtgedichten. Omdat hun werk nog onder auteursrecht valt, verwijzen we hier naar de techniek, niet naar de teksten zelf.
Demonstratiefragmenten
vol loven en loven —
de nevel one ode
evel den lof evel
oldie vol vol vol
toegestane letters: DELNOVbij vier breken
werk werk werk —
wij rib wij rib
ik wijk ik wijk ik
toegestane letters: BEIJKRVWDrie moeilijkheidsgraden
Strikt — uitsluitend de letters van het brontwoord, geen spaties of leestekens. Bijna onmogelijk te volhouden, maar interessant als spel of visuele tekst.
Standaard — de klassieke uitvoering: letters uit het brontwoord, plus witruimte en reguliere leestekens. Hier speelt de traditie zich grotendeels in af.
Soepel — letters, witruimte, leestekens, én alle klinker-accenten van toegestane letters (bij 'a' ook à, á, â, ä). Iets ruimer, maar behoudt de kern.
Beau Absent — de omgekeerde gift
De beau absent draait de logica om: de letters van de naam zijn juist verboden. Alles wat niet in de naam voorkomt, mag gebruikt worden. Een gedicht over iemand dat zijn naam stelselmatig omzeilt.
Dubbele naam — doorsnede
Bij twee namen (bv. voor een huwelijksgedicht) wordt de doorsnede genomen: alleen de letters die in beide namen voorkomen zijn toegestaan. Strenger dan één naam, maar ook intrigerender: het gedicht zoekt wat de twee mensen werkelijk delen.
De letters van dit woord bepalen wat je mag schrijven. Klassiek een naam van iemand voor wie het gedicht bedoeld is.
toegestane letters:
gebruik per letter