schrijfwerkplaats

TankaTerrarium

vijf regels, eenendertig lettergrepen, ruimte voor wat een haiku niet zegt

Over de tanka

De tanka (短歌, "kort lied") is een Japanse dichtvorm van vijf regels en eenendertig lettergrepen: 5–7–5–7–7. Ze is ouder dan de haiku — een millennium ouder. De Man'yōshū, de oudste Japanse dichtbundel (ca. 759), staat er vol mee.

De tanka wordt ook wel waka (和歌, "Japans lied") genoemd. De vijf regels vallen uiteen in twee delen:

  • kami-no-ku (上の句, "bovenste vers") — regels 1, 2 en 3 (5–7–5): een beeld, een moment, een seizoen.
  • shimo-no-ku (下の句, "onderste vers") — regels 4 en 5 (7–7): een reactie, een gevoel, een wending naar binnen.

Tussen die twee helften staat klassiek een draai — een pivot. De bovenste helft geeft een beeld uit de wereld; de onderste helft keert naar binnen. Haiku zijn eigenlijk uit de tanka voortgekomen: de renga-traditie splitte het kami-no-ku af als zelfstandige versvorm. De tanka is de moedervorm.

Ono no Komachi (ca. 825–ca. 900)

Hana no iro wa utsurinikeri na itazura ni waga mi yo ni furu nagame seshi ma ni

"De kleur van de bloem is al gevlucht — vruchteloos: terwijl de lange regen valt en ik in gedachten verzonk."
Ono no Komachi (ca. 825–ca. 900), uit de Kokin Wakashū (905) — Publiek domein.

Ki no Tsurayuki (872–945)

Haru tateba kiyuru kōri no nokori naku kimi ga kokoro wa ware ni tokenu zo

"Als de lente begint smelt al het ijs weg — maar jouw hart voor mij kan toch niet wegblijven?"
Ki no Tsurayuki (872–945), uit de Kokin Wakashū (905) — Publiek domein.

Demo-tanka (Ned., eigen)

Regen op glas sporen die niets nalaten dan is het droog toch zoek ik steeds naar jouw naam in het beschreven beslaan

Demonstratiefragment.

Verwante vorm: HaikuHut — drie regels, vijftien lettergrepen, geen ruimte voor reflexiviteit. De tanka geeft die ruimte wél.

1. aanloop
2. inspiratie
3. drukschrijven
4. pauze
5. revisie
6. polijsten
7. performance
kigo-woordenlijst — seizoenswoorden invoegen

Klik op een woord om het in te voegen in de actieve regel. Het woord wordt achter de cursor geplaatst.

Renga-modus

Twee dichters wisselen af: dichter A schrijft de kami-no-ku (regels 1–3), dichter B de shimo-no-ku (regels 4–5). Klik op "Wissel beurt" na het invullen van jouw regels.

Pivot-aanwijzer

De pivot (makurakotoba of kakekotoba) is het woord of de zinswending die twee betekenissen draagt: één die terugkijkt naar het kami-no-ku, en één die vooruitwijst naar het shimo-no-ku. Hieronder zie je je tanka in twee kleuren. Klik op een woord aan het einde van regel 3 of het begin van regel 4 om het als pivot te markeren.